Schizophrenie is een ziekte die veel mensen kennen, maar waarvan maar weinig mensen accuraat kunnen omschrijven wat het hebben die ziekte precies inhoudt. Als behandelaar wordt je regelmatig geconfronteerd met de verschillende misvattingen en idexeben die circuleren over deze aandoening. Vandaag sprak ik xe9xe9n van mijn patixebnten die in zijn omgeving tegen een muur van onbegrip aan loopt, een muur die gedeeltelijk in stand gehouden wordt doordat de mensen uit zijn omgeving simpelweg niet weten hoe het zit. Deze patixebnt zal binnen ons familie-programma de muur hopelijk af kunnen breken, hetgeen waarschijnlijk zal lukken omdat zijn familieleden wel betrokken zijn, maar het gewoon allemaal niet begrijpen. In reactie op zijn probleem schrijf ik deze bescheiden bijdrage aan de totale beschikbare informatie over deze ziekte. In xe9xe9n zin omschreven hebben mensen met schizophrenie een verstoorde waarneming en interpretatie van prikkels uit hun omgeving.

Ze zien, horen, ruiken, proeven en voelen dingen die anderen niet waarnemen. Indien er sprake is van een zintuigelijke waarneming zonder prikkel van buitenaf, spreekt men van hallucinaties (Positief Symptoom => Dit betekent een symptoom dat "er bij komt" en niet dat het aangenaam is).

Zij nemen hun omgeving dus anders waar, en daarbij interpreteren informatie uit hun omgeving anders: ze crexebren cognitieve constructies (gevolgtrekking) die de vreemde waarnemingen die ze beleven op een (soort van) logische wijze verklaren. Als er sprake is van een gevolgtrekking die, ondanks dat er bewijzen zijn die deze gevolgtrekking ontkrachten, wordt volgehouden, spreekt men van een waan (Positief Symptoom).

Daarbij hebben mensen met schizophrenie ook vaak last van desorganisatie: hun denken (spreken), voelen en handelen zijn moeilijk te structureren (Desorganisatie). Hierdoor zijn ze voor anderen en voor zichzelf vaak moeilijk te volgen.

Hiernaast is het vaak zo dat deze mensen ook last hebben van affectvervlakking, inactiviteit/gebrek aan initiatief en vermoeidheid (Negatieve Symptomen => Dit betekent een symptoom dat "er af gaat": het gaat hier om "normaal" gedrag dat deze mensen niet of minder vertonen).

De bovengenoemde problemen werken vaak verschillende secundaire problemen in de hand, zoals sociale isolatie, angsten, stemmingsproblemen en middelenmisbruik (Comorbiditeiten).

Er zijn dus een aantal verschillende aspecten waar mensen met schizophrenie in verschillende mate last van kunnen hebben. Dit betekent in de praktijk dat geen twee mensen met schizophrenie hetzelfde pakket aan klachten ondervinden.

Tot zo ver deze bijdrage.

Acceptatie van de beperkingen die het krijgen van een ziekte als schizophrenie met zich mee brengt, valt veel mensen die hiermee geconfronteerd worden zwaar. Vaak zien we in de praktijk dan ook dat de verschillende fasen van het acceptatieproces (1. Schokreactie, 2. Ontreddering, 3. Emotionele fase, 4. Berusting en 6. Rexefntegratie) elkaar in willekeurige volgorde afwisselen, met hier en daar ook nog een periode van vaak hardnekkige ontkenning (fase 0). Dit is niet alleen goed te begrijpen, het is bovenal menselijk. Echter, cognitief en emotioneel x93terugschakelenx94 in dit acceptatieproces kan zowel voor de patixebnt als voor de behandelaar zeer stressvol zijn, hetgeen (voor de patixebnt op basis van de kwetsbaarheid voor het krijgen van psychose) weer kan leiden tot het versterken van positieve en negatieve symptomen.

Vandaag had ik samen met onze psychiater een afspraak met mevrouw P. Deze dame is reeds enkele jaren op deze afdeling in behandeling en de meeste programmax92s en behandeling die wij haar kunnen bieden reeds achter de kiezen. Enkele weken terug bevond zij zich in fase 6: rexefntegratie, en was zij bezig met de wederopbouw van haar leven: Ze had enkele afstandelijke contacten binnen de familie succesvol aangehaald, sprak met regelmaat af met vriendinnen en was met de studieadviseur bezig om te kijken op welke wijze zij het beste haar studie weer kon hervatten. Allemaal goede dingen na een periode van inactiviteit en sociale isolatie als gevolg van haar met name paranoxefde psychotische klachten.

Tijdens het gesprek vandaag gaf zij echter te kennen dat ze momenteel worstelt met het accepteren dat zij de ziekte schizophrenie heeft. Ze ontkent aan ons en aan haarzelf al haar symptomen en alles wat ze verder de laatste maanden heeft meegemaakt. Ze wil er niet aan. Ontkenning. Het geeft mij als behandelaar een vreemd gevoel, omdat ik aan de ene kant haar goed kan begrijpen, ik het haar gun (om te ontkennen) en ik me goed kan voorstellen dat ik haar situatie hetzelfde zou doen. Aan de andere kant weet ik dat statistisch haar kansen op een zo compleet mogelijk herstel het grootst zijn als zijn niet ontkent, maar het acceptatieproces nogmaals doorloopt en ons laat helpen bij het optimaliseren van haar integratie. Dat weet zij ook, maar de mooiste statistieken zijn niet opgewassen tegen het cognitief zwaargewicht ontkenning. Ook als betrokken behandelaar sta je uiteindelijk aan de zijlijn.

Vaak is het zo dat mensen met psychotische klachten last hebben van geheugen- en concentratieproblemen. Ze hebben bij voorbeeld moeite met het lezen van een stuk tekst of het volgen van een gesprek. Ook rapporteren ze vaak vergeetachtigheid. Nu is het zo dat de mensen met psychotische klachten vaak vanwege deze klachten een enigszins teruggetrokken bestaan leiden: ze werken minder of niet, sporten zelden en investeren weinig in hun sociale netwerk: ze komen zo dus ook weinig in situaties waarin ze een (sterk) beroep doen op hun geheugen en/of zich moeten concentreren. Ze ondervinden zo in hun dagelijkse activiteiten weinig last van deze klachten. Echter, op het moment dat de psychotische klachten afnemen en ze hun leven weer willen oppakken, neemt de lijdensdruk op basis van de geheugen- en concentratieproblemen vaak sterk toe.

Om te anticiperen op de impact van deze toename in lijdensdruk, worden bij alle patixebnten die bij ons in zorg komen deze cognitieve domeinen gemeten, zodat we in onze behandeling hierop kunnen aansluiten. Zo zag ik vandaag mevrouw K voor de afname van het geheugen- en concentratie gedeelte van het cognitief onderzoek. Mevrouw K is reeds enkele maanden bij ons in behandeling, maar ik kon haar nu pas zien voor dit onderzoek omdat haar situatie bij aanmelding dusdanig kritiek was (zelfbeschadiging, imperatieve hallucinaties gericht op zelfdoding, waar mevrouw veel moeite had om zich tegen te verzetten), dat een groot aantal lijdensdrukverlagende interventies voorrang kregen boven (dit deel van) de diagnostiek.

Ik kende haar tot vandaag zo dus alleen uit haar dossier, en was daarom ook aangenaam verrast toen ik een rustige, opgewekte jonge dame aantrof. Het blijft fantastisch om te zien als iemand duidelijk veel baat heeft gehad bij zorg (ook als ik daar zelf geen aandeel in had)! Tijdens de afname scoorde deze dame ook nog eens ver boven mijn reeds sterk naar boven bijgestelde verwachtingen! Ik heb mijn databank nog even geraadpleegd: van al de keren dat ik deze onderzoeken heb afgenomen, behoort haar score zowel voor geheugen als voor concentratie tot de beste 1%!

Waarschijnlijk zal ik haar slechts nog een paar keer spreken in de loop van haar behandeling, die zich waarschijnlijk zal richting op het begeleiden van haar herintegratie in sociaal netwerk, werk en studie. Jammer, voor mij, dat dit duidelijk voorbeeld van de ongelofelijke capaciteiten van de mens zo snel weer uit mijn gezichtsveld zal verdwijnen. Fantastisch, voor haar, dat zij na een ingrijpende periode zo snel al weer zo goed de draad te pakken heeft. Wat een veerkracht! Zoet verlies.

Meneer V heeft een probleem, of eigenlijk, meerdere problemen: Om te beginnen heeft hij ruim een jaar geleden de diagnose schizophrenie (Paranoxefde type) te horen gekregen, hetgeen op zichzelf als niet iets is om mee gefeliciteerd te worden. Daarbij is deze meneer gezegend met een sterk "systeem", zoals dat heet; een groep betrokken mensen die voor hem klaar staat, die er is om hem door de donkere dalen, waar hij regelmatig doorheen reist, te leiden. Een groep mensen, bestaande uit vader, moeder, oma en zus; dat is geen probleem, maar iets fijns, zou je zeggen. Het bittere is echter dat voor meneer V, en velen anderen die een soortgelijke diagnose dragen, dat zijn ziekte hem niet in staat stelt hier ook maar enig voordeel uit te halen. Hij wil dolgraag met zijn ouders spreken over wat er allemaal in hem om gaat, maar durft dit niet. Hij wil de lekkere stamppot die zijn oma maakt eten, maar kan dit niet. Hij wil zusje vertellen dat het allemaal goed komt, maar doet dit niet. Het gaat niet, omdat zij in zijn hoofd allemaal zijn opgenomen in een onvoorstelbaar waansysteem waarin zij tegen hem samenspannen, nare gedachten bij hem inbrengen en hem proberen te vergiftigen. De problemen die inherent zijn aan de ziekte schizophrenie nemen je je eigen wapens af en vallen je daarmee aan.

Het schrijnende van aandoeningen als schizophrenie (paranoxefde type) laat zich hier goed zien: meneer V is omringt door mensen die van hem houden en er voor hem zijn, en patixebnt V is volkomen alleen.